Υπάρχουν περίοδοι μέσα στη χρονιά που κοινωνικά συνδέονται με χαρά, εξωστρέφεια, παρέες, γιορτές, διασκέδαση. Η συλλογική προσδοκία είναι μία: να είμαστε καλά.Και όμως, για πολλούς ανθρώπους αυτές οι ημέρες δεν είναι φωτεινές. Είναι απαιτητικές. Είναι φορτισμένες. Είναι μοναχικές.Η ψυχική υγεία δεν ακολουθεί το ημερολόγιο. Δεν συγχρονίζεται με τις κοινωνικές επιταγές.
Η «υποχρέωση» της χαράς και η ψυχολογική πίεση.Η κοινωνική πίεση να βιώσουμε και να επιδείξουμε χαρά μπορεί να δημιουργήσει έντονη εσωτερική σύγκρουση. Έρευνες δείχνουν ότι η καταπίεση αρνητικών συναισθημάτων και η προσπάθεια διατήρησης μιας «θετικής εικόνας» σχετίζονται με αυξημένο άγχος και συναισθηματική εξουθένωση (Gross & John, 2003).Όταν κάποιος βιώνει θλίψη, άγχος ή εσωτερικό κενό και ταυτόχρονα «πρέπει» να είναι χαρούμενος, μπορεί να οδηγηθεί σε:
- Εσωτερική απομόνωση
- Αίσθημα ανεπάρκειας
- Αυτομομφή («Τι δεν πάει καλά με μένα;»)
- Ενίσχυση καταθλιπτικών συμπτωμάτων
Σύμφωνα με τον Martin Seligman, η αυθεντική ευημερία δεν ταυτίζεται με τη διαρκή ευφορία, αλλά με την ισορροπία, τη νοηματοδότηση και τη σύνδεση.
Όταν είμαστε μαζί αλλά νιώθουμε μόνοι.Το πιο ανησυχητικό ίσως φαινόμενο είναι η εσωτερική αποξένωση. Μπορεί κάποιος να βρίσκεται μέσα σε πλήθος, σε γιορτές, σε τραπέζια, και να βιώνει βαθιά μοναξιά.Η κοινωνική ψυχολογία έχει δείξει ότι η αντιλαμβανόμενη μοναξιά αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για κατάθλιψη και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (Cacioppo & Hawkley, 2009).
Η «επιφανειακή σύνδεση» χωρίς συναισθηματική αυθεντικότητα:
- Δεν καλύπτει την ανάγκη του ανήκειν
- Ενισχύει το αίσθημα απόρριψης
- Δημιουργεί συγκρούσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις
Παρατεταμένη ευφορία, αλκοόλ και ουσίες: Πότε η διασκέδαση γίνεται ρίσκο.Οι περίοδοι έντονης κοινωνικής δραστηριότητας συνδέονται συχνά με αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ και ουσιών. Ο World Health Organization επισημαίνει ότι η υπερκατανάλωση αλκοόλ σχετίζεται με:
- Αυξημένη παρορμητικότητα
- Μειωμένη κρίση
- Ενίσχυση επιθετικής συμπεριφοράς
- Επιδείνωση αγχωδών και καταθλιπτικών διαταραχών
Παράλληλα, η φαινομενική «ανεβασμένη διάθεση» μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποφυγής βαθύτερων συναισθημάτων. Όπως αναφέρει ο Gabor Maté, οι εξαρτητικές συμπεριφορές δεν σχετίζονται μόνο με την ουσία, αλλά με την ανάγκη ανακούφισης από τον ψυχικό πόνο.
Η παρατεταμένη ένταση, η έλλειψη ύπνου, η χρήση ουσιών και η συναισθηματική υπερδιέγερση μπορούν να οδηγήσουν σε:
- Κρίσεις πανικού
- Απορρύθμιση διάθεσης
- Μικροεπεισόδια μανιακής συμπεριφοράς σε ευάλωτα άτομα
- Μεταγενέστερη συναισθηματική «κατάρρευση»
Αυξημένος κίνδυνος ενδοοικογενειακής βίας.Οι περίοδοι συναισθηματικής φόρτισης συνδέονται διεθνώς με αύξηση περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας (WHO, 2014).
Η συνύπαρξη:
- Οικονομικής πίεσης
- Προσωπικών συγκρούσεων
- Έλλειψης ορίων
μπορεί να λειτουργήσει ως πυροδοτικός μηχανισμός.
Η πρόληψη ξεκινά από:
- Την αναγνώριση των πρώιμων ενδείξεων
- Την καλλιέργεια ασφαλούς επικοινωνίας
- Την αναζήτηση υποστήριξης εγκαίρως
Η βία δεν είναι «ένταση της στιγμής». Είναι ένδειξη δυσλειτουργίας που χρειάζεται άμεση παρέμβαση.
Πώς προστατεύουμε την ψυχική μας υγεία σε περιόδους έντονης κοινωνικής δραστηριότητας
- Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μη νιώθει όπως «πρέπει».
- Προγραμματίζουμε χρόνο αποφόρτισης.
- Διατηρούμε επαφή με ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί.
- Ζητάμε βοήθεια όταν νιώθουμε ότι «κάτι αλλάζει μέσα μας».
“Δεν χρειάζεται να είσαι πάντα χαρούμενος.Δεν χρειάζεται να αντέχεις μόνος.Δεν χρειάζεται να κρύβεις τη δυσκολία σου για να μη «χαλάσεις το κλίμα».Η αυθεντική σύνδεση γεννιέται όταν επιτρέπουμε και στο φως και στη σκιά να συνυπάρχουν.”
Βιβλιογραφικές Αναφορές
- Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in emotion regulation processes. Journal of Personality and Social Psychology.
- Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences.
- World Health Organization (2014). Global status report on alcohol and health.
- Gabor Maté (2010). In the Realm of Hungry Ghosts.
- Martin Seligman (2011). Flourish.
